Çiğli İlçesi

İzmir Kalkınma Ajansı’nın 2023 Yılı Teknik Destek Programı kapsamında desteklenen ve Çiğli Belediyesi tarafından yürütülen “Kentsel Alanlarda Yüzey Sıcaklığını Düşürmeye Yönelik Doğa Tabanlı Çözümler Ar-Ge Projesi” , Çiğli ilçesinde artan yüzey sıcaklıklarının azaltılmasına yönelik doğa tabanlı çözüm önerileri geliştirmeyi amaçlamaktadır. Projenin ilk aşamasında mahalle ölçeğinde Sıcaklık Risk Endeksi (SRE) oluşturulmuştur. Endeks; arazi yüzey sıcaklığı, ağaçsızlık oranı ve nüfus yoğunluğu verileri kullanılarak hesaplanmış, böylece sıcaklık riskinin mekânsal dağılımı ortaya konmuştur. Özellikle nüfusun yoğun ve yeşil alanların yetersiz olduğu mahallelerde riskin daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Çalışmada multispektral Landsat görüntüleri, ESA Sentinel-2 verileri, Çiğli Belediyesi mahalle sınırları ile TÜİK nüfus verileri kullanılmış; analizler ArcGIS Pro 2.5 ortamında gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulgular, yüzey sıcaklıklarının kentleşme yoğunluğu, yeşil alanlar ve deniz etkisine bağlı olarak önemli mekânsal farklılıklar gösterdiğini ortaya koymuş ve ilçe genelinde sıcaklık riskinin ön değerlendirmesini sağlamıştır. İkinci aşamada, doğa tabanlı çözümlerin uygulanabileceği alanları belirlemek amacıyla mekânsal uygunluk analizi yapılmıştır. Analizde yapı yoğunluğu, son 10 yıllık ortalama sıcaklık, bitki örtüsü ve sıcak noktalara yakınlık kriterleri dikkate alınmıştır. Atatürk Organize Sanayi Bölgesi sınırları içindeki alanlar değerlendirme dışında bırakılmış; uygun alanlar belediyenin yetki ve mülkiyetindeki yeşil alanlar, meydanlar ve hizmet alanlarıyla çakıştırılarak uygulama potansiyeli yüksek bölgeler haritalandırılmıştır. Böylece yüzey sıcaklığını azaltmaya yönelik müdahaleler için öncelikli alanlar belirlenmiştir. Üçüncü aşamada, analiz sonuçları belediye ile birlikte değerlendirilmiş ve üç alt çalışma alanı seçilmiştir. Bu çalışmaların yalnızca proje alanlarını değil, ilçe genelindeki ekolojik sistemi destekleyecek örnek uygulamalar oluşturması hedeflenmiştir. Öncelikle ilçe ölçeğinde doğa tabanlı planlama stratejileri geliştirilmiş; ekolojik odak alanlar belirlenerek bunların yeşil koridorlarla birbirine bağlanması öngörülmüştür. Doğal peyzajın korunması, yeşil altyapının güçlendirilmesi, biyolojik çeşitliliğin artırılması, kentsel mikroklimanın iyileştirilmesi ve yağmur suyu yönetiminin desteklenmesi temel hedefler arasında yer almıştır. Geçirgen yüzeyler, su tutma alanları ve yerel bitki türlerinin kullanımıyla kentsel dirençliliğin artırılması; yüzey sıcaklıklarının düşürülmesi, hava kalitesinin iyileştirilmesi ve iklim değişikliğine uyum kapasitesinin güçlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu stratejilerin uygulanabilirliğini göstermek amacıyla üç alt çalışma alanı için detaylı kentsel tasarım önerileri geliştirilmiştir. Birinci alan, Atatürk Organize Sanayi Bölgesi ile yerleşim alanı arasında, Büyük Çiğli Deresi kıyısındaki yaklaşık 27 hektarlık bölgedir. Burada dere yatağının doğal akış rejimine kavuşturulması, geçirgen zemin uygulamaları, geniş yapraklı ağaçlarla gölgeleme, yağmur suyu yönetiminin iyileştirilmesi ve dere ekosistemini destekleyen bitkilendirme önerilmiştir. İkinci çalışma alanı, Ataşehir Mahallesi'ndeki 8216 No'lu Sokak'tır. Bu alanda trafiğin tek yöne düşürülmesi, kaldırımların genişletilmesi, alle ağaçlandırması, geçirgen asfalt kullanımı, parklet uygulamaları, spor salonu çatısında yeşil çatı ve güneş panelleri, oturma alanları ile binalarda yansıtıcı yüzey kaplamalarının kullanılması önerilmiştir. Üçüncü çalışma alanı ise Ataşehir Mahallesi'ndeki Prof. Dr. Erdal İnönü Matematik Parkı ve Bilim Merkezi'nin bulunduğu yaklaşık 17 hektarlık alandır. Otoyol ile planlanan kültür merkezi arasında yoğun bitkilendirme yapılarak çevresel bir tampon bölge oluşturulması, geçirgen yüzeylerin tercih edilmesi, sınırlı sert zemin kullanımı ve bitki çeşitliliğinin artırılmasıyla mikroklimanın iyileştirilmesi hedeflenmiştir. Proje kapsamında ayrıca Çiğli Belediyesi personeline kentsel ısı adası etkisi ve doğa tabanlı çözümler konusunda eğitimler verilmiş; böylece proje çıktılarının kurumsal kapasiteye aktarılması ve sürdürülebilirliğinin sağlanması amaçlanmıştır. https://izka.org.tr/wp-content/uploads/2025/02/KENTSEL-ALANLARDA-YUZEY-SICAKLIGINI-DUSURMEYE-YONELIK-DOGA-TABANLI-COZUMLER-AR-GE-PROJESI.pdf Artan yüzey sıcaklıkları; kentsel mikroklimayı bozmakta, enerji tüketimini artırmakta ve halk sağlığını olumsuz etkilemektedir. Doğa tabanlı çözümler ise yeşil altyapının güçlendirilmesi, bitki örtüsünün artırılması, geçirimsiz yüzeylerin azaltılması ve yağmur suyu yönetiminin iyileştirilmesi yoluyla hem sıcaklıkların hem de sel riskinin azaltılmasına katkı sağlamaktadır. Bu nedenle söz konusu yaklaşımların planlama ve karar alma süreçlerine entegre edilmesi, kentlerin iklim değişikliğine uyumunun güçlendirilmesi, çevresel sürdürülebilirliğin sağlanması ve yaşam kalitesinin artırılması açısından stratejik önem taşımaktadır.